0485 Es

Als we over een es spreken bedoelen we een 
eng, een enk of een bolle akker. Een bolle akker (enk, eng, es) 
is een verhoogde akker, veelal op zandgronden. Boeren uit een 
esdorp gebruikten de hoogstgelegen zandgronden voor akkerbouw. De boeren bemestten de grond jaarlijks met plaggen 
die verrijkt waren met dierlijke mest uit de potstal. Daardoor kwamen de essen hoger te liggen.
Een potstal is een stal waarbij de mest op gezette tijden wordt bedekt met een nieuwe laag stro. Door deze manier van werken komt het vee steeds hoger te staan. Als het mengsel van mest 
en stro een bepaalde hoogte heeft bereikt, wordt de stal geleegd. 
De goed aangestampte en gerijpte mest wordt verspreid over kavels die worden gebruikt voor akkerbouw.
Het principe van de potstal wordt nog maar weinig toegepast.

In de Achterhoek en Twente waren ook kleinere essen, die be-hoorden tot een boerderij. Deze individuele essen worden kampen genoemd. De lagergelegen vochtige terreinen, de maten, werden gebruikt om plaggen te steken en vee te weiden. Het verschil in hoogte tussen de kampen en de maten werd daardoor alleen maar groter en dit verschil is nog steeds medebepalend voor het essenlandschap.

Hij toont me de restanten van de es in Enter.
‘Kijk,’ zegt hij, ‘het industrieterrein is het essenlandschap schaamteloos binnengedrongen. Zie hier de gevolgen van een lokale grondpolitiek en de aanwezigheid van de snelweg.’
Ik neem de troosteloze architectuur in me op. ‘Service Apotheek’ lees ik op de gevel van een bakstenen hoedje-van-papiergebouw, een kleinburgerlijke blokkendoos.
‘Het korte termijn opportunisme kan het zich niet veroorloven groots en meeslepend te denken’, zeg ik.